Naar een artikel van Mike Sigman

De systematisering van kennis over ki (ch’i, qi, prana etc.) in veel traditionele Aziatische krijgskunsten is in wezen hetzelfde. Dat is ook logisch gezien de eeuwenlange verspreiding van deze krijgskunsten in Azië. Overal neemt ki een centrale rol in; in aikido zelfs letterlijk. Toch is bij veel beoefenaars van krijgskunsten het ki-deel slecht ontwikkeld. Bij veel stijlen wordt ervan uitgegaan dat als je maar voldoende traint ki vanzelf komt bovendrijven. Zo eenvoudig is dat echter niet.

Het is ondoenlijk een precieze omschrijving van ki te geven. In aikido vertalen we het woord meestal met ‘(levens)energie’. Ki ervaren of de kracht ervan zien is wel mogelijk tijdens speciale ki-demonstraties. Het is echter moeilijk het verband te leggen tussen deze demonstraties en de ‘normale’ krijgskunstbeoefening. Toch gaat het hierbij om dezelfde toepassing van ki.
Mijn ervaring is dat we in aikido vooral bezig zijn met de fysieke techniek en de daarmee samenhangende subtiliteiten zoals samenvloeiing, niet met de ontwikkeling van ki. Als we ons binnen aikido meer willen richten op de ontwikkeling van ki is er een probleem. We willen graag aikido blijven beoefenen zoals we het kennen en ondertussen werken aan de ontwikkeling van het ki-deel binnen aikido. Met andere woorden we willen iets toevoegen aan het ons bekende aikido.
Dit werkt echter niet zo. Het gaat om veel meer dan enkel een paar spieren op een andere manier gebruiken. Het gaat om een andere manier van bewegen, van duwen, van toepassen van kracht.
Koichi Tohei heeft als eerste binnen aikido expliciet de ki-benadering geïntroduceerd waarbij de algemene these van ontspanning centraal staat. Ik ben de methode van Tohei in de loop der tijd steeds meer gaan waarderen. Ik wil wel een kanttekening bij het didactische deel: Tohei probeert uit te leggen hoe je iets moet doen, zonder al te veel prijs te geven.
De kern achter Tohei’s inzichten is dat de aarde de bron is van de naar boven en naar buiten gerichte lichaamsenergie (-kracht), en het lichaamsgewicht de bron van de naar beneden gerichte energie. Het startpunt van de energie of kracht is dus óf het stabiele onderlichaam dat verbonden is met de aarde, óf het gewicht van het lichaam. De rest van het lichaam moet getraind worden om deze kracht over te brengen en om zelf geen kracht te ontwikkelen.
Alleen via een mentale omslag kunnen we de geaardheid (gronding) en het lichaamsgewicht leren gebruiken als inzettende, startende kracht. We moeten onze aandacht richten op een andere bron van kracht en we moeten leren ontspannen, zodat het bovenlichaam alleen de inkomende en uitgaande krachten overbrengt. Overbrengen van kracht, niet initiëren, is de sleutel tot ontspannen.
Het probleem is dat je een totaal nieuwe manier van bewegen moet leren. Je moet je kracht niet uit de schouder, arm, kortom uit de ‘normale’ lichaamskracht halen. Het gaat hier niet om een parttimebeweging die je alleen tijdens de aikidobeoefening toepast. Het gaat om een totaal andere manier van bewegen.

Tohei gebruikt de visualisatie van ‘concentratie op Een punt’ (in de onderbuik), die vaag suggereert dat het ene punt de bron is van de initiële kracht. Zijn ki-testen hebben kans van slagen wanneer je je aandacht kunt verleggen naar dit ene punt, in plaats van naar bijvoorbeeld je hoofd of schouders. Tohei gebruikt de geest om de krachtenbron aan te spreken. De geest bepaalt het gebruik van de bronnen, niet de lichaamshouding of -vorm.
In het aikidocurriculum zijn alle oefeningen om ki-kracht te ontwikkelen aanwezig. Vaak ontbreekt het echter aan kennis en vaardigheid om deze oefeningen op de juiste wijze uit te voeren. Soms wil men niet te veel aandacht aan ki besteden uit angst dat het ten koste gaat van de effectiviteit.
Het punt is dat de effectiviteit van aikido aanzienlijk vermindert zonder ki-kracht (ook kokyu-kracht genoemd). Voordat je gaat proberen iets aan aikido toe te voegen (om de kunst effectiever te maken), is het beter je eerst de volledige kracht van aikido eigen te maken en dan pas te kijken naar wat er ontbreekt.
‘Als je onvolledig aikido beoefent en dan klaagt over de incompleetheid, doe je aikido onrecht.’

Wim Heijnen, 14 november 2007

Naar Mike Sigman
Aikido Journal — 26 -28 september 2007